Vlak na de aanval was ik bang voor mensen met een Noord-Afrikaans uiterlijk en keek ik voortdurend achter me of ik niet werd gevolgd. Pas jaren later, toen ik inzag dat zijn actie werd gerechtvaardigd door zijn heilige boek, kon ik mijn aanvaller begrijpen. In de koran staan namelijk, net als in de bijbel, enkele heel venijnige passages die je niet zo maar kunt weg relativeren en die kunnen aanzetten tot haat en geweld.
Verbod?
Ik zeg natuurlijk niets nieuws. De dubieuze boodschappen die in het boek staan zijn het gesprek van de dag, zeker nu die malle Geert Wilders de koran wil verbieden. Een verbod gaat echter voorbij aan het feit dat de koran mensen ook troost kan geven en hen kan inspireren tot het doen van mooie dingen. Het gaat er om hoe de gelovige de heilige boeken interpreteert, waar hij het accent legt. En de keuzes die gelovigen op dit punt maken, lijken vaak nogal willekeurig.
Metafoor
Een voorbeeld: er zijn christenen die zowel in evolutie geloven als in de wederopstanding van Christus. Zij kiezen er dus voor Genesis metaforisch op te vatten, en de wederopstanding van Jezus letterlijk. Maar waarom? Er staat volgens mij niets in de bijbel zelf die deze keuze legitimeert. De legitimatie komt van buitenaf. Of zoals Sam Harris zegt:
‘De deuren die wegvoeren van een letterlijke opvatting van de heilige geschriften gaan niet van binnenuit open. De gematigdheid die we onder niet-fundamentalisten zien, is geen teken dat het geloof zelf zich heeft ontwikkeld. Zij is het resultaat van de mokerslagen van het modernisme, die hebben aangetoond dat bepaalde geloofsartikelen reden geven tot twijfel.’ (Sam Harris in Van God Los, 2004).
Interpretatie
Er staan geen handige regels voor interpretatie in de bijbel of koran zelf. De gematigde gelovige kan de extremist onmogelijk veroordelen op basis van hetzelfde boek dat de extremist hanteert. Beiden staan even sterk in hun rechtvaardiging. Het staat er namelijk allemaal in; het mooie en het gruwelijke. Wanneer nu deze multi-interpreteerbare, irrationele boeken een heilige, praktisch onschendbare status hebben – ook in Nederland! – en zelfs een plek hebben binnen ons politiek bestel, mag je je behoorlijke zorgen gaan maken.
Geloof bestaat bij de gratie van de gelovigen. De extremist en de gematigde gelovige maken samen het geloof. Extremisme is dus een intrinsiek deel van zowel islam als christendom. Wanneer je dat ontkent, en terrorisme loskoppelt van het geloof en de terroristische motivaties bagatelliseert, ben je niet alleen ongelooflijk naïef, maar ben je ook enorm gevaarlijk bezig. Je zult op deze manier bijvoorbeeld nooit de mishandeling van ex-moslims door hun voormalige geloofsbroeders begrijpen, net zo min als het ‘potenrammen’, wat nu een trend lijkt te zijn onder moslimjongeren. En wanneer je iets niet begrijpt, zul je het nooit werkelijk kunnen oplossen.
Onderwijs
Hoe dan verder? Toch maar de heilige boeken verbieden, zoals Wilders voorstelt? Natuurlijk niet. Wilders’ ‘oplossing’ is haast even gevaarlijk als het boek dat hij wil verbieden. Ik denk dat we de oplossing moeten zoeken in de richting van onderwijs en begeleiding – en daar moeten we snel mee zijn, voordat we daadwerkelijk in een theocratie leven. Dus geen overheidsgeld meer voor bijzonder onderwijs. Er moet al van jongs af aan geleerd worden dat de heilige boeken met een korreltje zout genomen moeten worden. Leer kinderen hoe de bijbel en koran zijn ontstaan, en belangrijker, hoe ze zijn veranderd in de loop van honderden jaren redactie, censuur, schrijffouten en bewuste misleiding. Leer ze dat je een risico bent voor je omgeving als je dergelijke geschriften gebruikt als morele leidraad. Maar bovenal: leer ze atheïsme. Was dit eerder in Egypte gebeurd, dan had mij dit in elk geval een enorm litteken gescheeld.
‘Er is natuurlijk geen garantie dat mensen die zich op de ratio baseren het altijd met elkaar eens zullen zijn; wel is zeker dat mensen die dat niet doen en zich op dogma’s baseren, het met elkaar oneens zullen blijven.’ (Sam Harris in Van God Los, 2004)
‘Met of zonder religie heb je goede mensen die goede dingen doen, en slechte mensen die slechte dingen doen. Maar om goede mensen slechte dingen te laten doen, heb je religie nodig.’ (Steven Weinberg , Amerikaans natuurkundige en Nobel prijswinnaar, 1933)
Reacties
Plaats Reactie