Op jonge leeftijd zag Randi hoe in een kerk simpele goocheltrucs gepresenteerd werden als goddelijke macht. Vanaf dat moment begon hij, in navolging van zijn grote voorbeeld Houdini, met het aan de kaak stellen van charlatans. In 1996 richtte hij de James Randi Educational Foundation op, een organisatie die paranormale claims onderzoekt en test. De organisatie looft een miljoen dollar uit aan de eerste persoon die een paranormaal fenomeen kan reproduceren onder gecontroleerde omstandigheden: de One Million Dollar Paranormal Challenge. Ook iemand die in een dubbelblinde test een homeopathisch middel kan onderscheiden van normaal water, maakt aanspraak op de prijs. Hoewel velen de uitdaging zijn aangegaan, heeft nog niemand de miljoen kunnen claimen.
Rubenski sprak de grote Randi heel kort, eerst via een belabberde Skype-verbinding, daarna via telefoon.
Hoe kwam u op het idee van de One Million Dollar Paranormal Challenge?
Er zijn heel veel mensen die beweren paranormale gaven te bezitten. Ik betwijfel deze claims ten zeerste en wilde deze mensen uitdagen hun gaven te testen onder strikte, wetenschappelijke condities. Om deze uitdaging meer gewicht te geven, besloot ik een geldbedrag beschikbaar te stellen. Put your money where your mouth is. Ik begon in de jaren zestig met een beloning van duizend dollar, maar dit bedrag is in de loop van de jaren flink opgelopen. Met hulp van een welgestelde bewonderaar van de Challenge hebben we het bedrag kunnen verhogen naar een miljoen.
Bijna 80% van de mensen die meedoen aan de Challenge beweren een vorm van ‘dowsing’ te beheersen, dat wil zeggen dat ze met behulp van een pendule of een wichelroede water, edelstenen of zelfs verdwenen kinderen denken te kunnen opsporen. Onzin natuurlijk. Op onze site staat een artikel dat dit fenomeen wetenschappelijk verklaart (link). Ook zijn er veel mensen die denken dat ze helende handen hebben. Maar zoals bekend is er nog nooit iemand geweest die, als het er op aankwam, deze ‘gaven’ kon reproduceren.
Denkt u dat u de miljoen ooit zal moeten uitkeren?
Ik acht de kans zeer klein. Zeker als je kijkt naar de velen die de uitdaging al zijn aangegaan en hebben gefaald. Maar mocht er wel een nieuw fenomeen ontdekt worden, dan is dat natuurlijk prachtig. Dit zou een revolutionaire nieuwe wetenschappelijke ontdekking zijn, met de nadruk op ‘wetenschappelijk’. En dan ben ik maar wat bereid om een miljoen neer te tellen voor onderzoek en studie.
Hoe ziet u de rol van de sceptische beweging in deze tijd?
We leven in een wereld waarin wetenschap flink onder vuur ligt. De regering in de Verenigde Staten, onder leiding van George W. Bush, noemt zichzelf ‘faith based’ en is daar trots op. Maar deze houding heeft enorme gevolgen voor onze maatschappij. In de praktijk betekent het namelijk dat wetenschappelijk onderzoek en onderwijs het moeten ontgelden. Er wordt door de regering steeds minder geld uitgetrokken voor degelijk onderzoek, terwijl aan de andere kant creationisten en andere pseudo-wetenschappers steeds meer vrij spel krijgen. ‘Blind faith’ zoals onze regering dat tentoonspreidt is de doodsteek voor een kritische, wetenschappelijke houding.
Gelukkig laat de sceptische beweging steeds vaker van zich horen. En ook atheïsten worden steeds mondiger. Dat is nieuw in Amerika. Door deze geluiden worden mensen geconfronteerd met andere standpunten en zien ze in dat blind geloof veel schade toebrengt.
U verbindt scepticisme nu aan atheïsme. Is iemand die sceptisch in het leven staat ook meteen atheïstisch?
Persoonlijk kan ik me maar moeilijk indenken dat mensen met een sceptische geest in een hogere macht geloven. Sterker nog: ik vind het zelfs volkomen onlogisch. Maar het is zeker niet uit te sluiten dat er mensen zijn die, hoewel ze een kritische geest hebben, er toch een geloof in ‘iets hogers’ op nahouden. En dat is natuurlijk hun goed recht.
Heeft een sceptische houding ook politieke consequenties?
Jazeker. In Amerika doe je op politiek vlak sowieso al niet mee als je twijfelt aan het bestaan van een god. Atheïsten zullen bijvoorbeeld nooit de financiering rond krijgen om mee te doen aan de presidentsverkiezingen. De machtige, rijke christelijke organisaties hebben daarvoor een te grote vinger in de politieke pap. En dat is natuurlijk zorgelijk. Waar laat dat mij dan, als ongelovige? Ik heb geen andere keuze om alternatief te stemmen, om tégen te stemmen. Ik hoop dat steeds meer mensen dat voorbeeld zullen volgen.
Is het moeilijk om een scepticus te zijn?
Helemaal niet. Het is juist bevrijdend. Mensen denken wel dat een sceptische houding betekent dat alle ‘magie’ uit de wereld verdwijnt, en dat alles daardoor minder mooi wordt. Daar ben ik het niet mee eens. Hoe meer je van de wereld begrijpt, hoe bijzonderder deze juist wordt! Feiten kunnen ook mooi zijn. Wanneer je – door onderzoek – inziet hoe complex de wereld is en hoe ongelooflijk precies alles in elkaar steekt, kan het niet anders dan dat je getroffen wordt door de schoonheid daarvan.
Gelukkig kan ik in Amerika zonder problemen sceptisch zijn en mijn werk blijven doen. Ik word nog niet bedreigd, zoals in Nederland helaas steeds vaker gebeurt bij ongelovigen. Zodra in de Verenigde Staten de fundamentalisten de regering overnemen – en dat is een reële kans – wordt het voor mij echter tijd om te verhuizen.
Meer informatie over James Randi en zijn One Million Paranormal Dollar Challenge kun je vinden op: www.randi.org.
Reacties
Plaats Reactie